Roma qanunu — bu yalnız qədim mədəniyyətin qanun kodu deyil. Bu, Avropa, Latin Amerikası, Rusiya və çox sayıda digər ölkədə işləyən kontinental (romano-qerman) hüquqi sistemaları qurulmasının temelidir. Hətta anglisaxon sisteması (common law) onun qaydasızlığını da nəzərə alıb. «Qəsdətsizlikdə məsuliyyət», «mülkiyyət mükəlləf idi» kimi ifadələr və məşhur «ex injuria jus non oritur» prinsipi də yalnız Roma hüquqşünaslarından gəlib. Roma qanununun xüsusiyyəti onun tarixdə ilk dəfə hüququ din və mərziyyətdən ayrılmış, onu formal və lojik cəhətdən qurğulu sistemə çevirməsidir. Roma tərəfindən yaradılan hüquqi quruluşlar öz imperiyalarının dağılmasına baxmayaraq ümumiyyətlə qalmış və yeni dövr hüququnun temelini təşkil etmişdir. 1. Roma qanununun periodizasiyası Roma qanununun inkişafı bir min ildən artıq (VIII əsr öncəsi – VI əsr) davam edib. Bir neçə mühüm dövr ayrılır. Arxaik dövr (753–367 il öncəsi) Bu dövrün qanunu «Quiritium» adlanır. Bu qanun qətiyyən formal idi, mənəvi xarakter daşıyırdı və yalnız Roma vətəndaşları (Quiritium) üçün mövcud idi. Əsas mənbələr ataların adətləri (mores maiorum) və XII tabelalar qanunu (451–450 il öncəsi) idi — Roma qanununun ilk yazılı qeydiyyatı, bu qanunun patriks klanlarının yarımdaşlarını nəzarət altına almaq məqsədilə qəbul edilmişdir. Bu qanunlar mis daşlara həkk edilmişdir və Romaın əsas meydanında — forume — yerləşdirilmişdir. Klassik dövr (367 il öncəsi – 235 il) Bu, Roma hüquqşünaslığının inkişafının zirvəsidir. Bu dövrə qədər Petelii qanunu (326 il öncəsi) aid edilir, bu qanun Roma vətəndaşlarına olan borc xidmətini ləğv edirdi. Bu dövr ərzində bizim dövrümüzə qədər istifadə olunan əsas institutlar quruldu: müqavilə hüququ, mülkiyyət, torpaq keçiriciliyi, dəliqətdən doğan mükəlləfiyyətlər (hüquqi qətəl). Rəqs və hüquqşünaslıq ən yüksək əsərlərə çevrildi. Bu dövrün ən məşhur hüquqşünasları — Qay, Papinian, Pavel, Ulpiyan, Modestin. Onların işləri daha sonra məşhur kodifikasiya əsası olmuşdur. Postklassik d ... Читать далее